Phalene historia rasy – mały pies wielkich dworów
Historia rasy Phalene jest niezwykle długa i sięga kilku stuleci wstecz. Ten elegancki mały spaniel, dziś znany jako jedna z dwóch odmian spaniela kontynentalnego miniaturowego, przez wieki towarzyszył europejskim arystokratom, pojawiał się na obrazach wielkich mistrzów malarstwa i był symbolem luksusu oraz prestiżu.
Początki rasy – miniaturowe spaniele Europy
Przodkowie Phalene wywodzą się z małych spanieli, które w Europie zaczęto miniaturyzować już w późnym średniowieczu. Psy te były początkowo odmianą małych spanieli myśliwskich, jednak z czasem zaczęto selekcjonować je przede wszystkim jako psy do towarzystwa.
Tak powstał spaniel kontynentalny miniaturowy, znany dawniej jako Epagneul Nain lub Continental Toy Spaniel. W tamtych czasach wszystkie te psy miały opuszczone uszy, czyli takie jak u dzisiejszego Phalene. Odmiana ze stojącymi uszami – Papillon – pojawiła się dopiero dużo później, dopiero pod koniec XIX wieku.
Właśnie dlatego wielu kynologów uważa, że Phalene jest historycznie pierwotną odmianą rasy, a Papillon powstał później w wyniku selekcji hodowlanej.
Psy królów i arystokracji
Już w XVI wieku małe spaniele stały się niezwykle modne na europejskich dworach królewskich. Były traktowane nie tylko jako pupile, ale także jako symbol statusu społecznego.
Wśród najbardziej znanych miłośników tych psów wymienia się m.in.:
króla Francji Henryka III
Ludwika XIV
Madame de Pompadour
królową Marię Antoninę
Na dworach Francji i Belgii psy te były tak popularne, że często towarzyszyły właścicielom dosłownie wszędzie – nawet podczas oficjalnych spotkań czy narad.
Miniaturowe spaniele były również praktyczne: w zamkach pomagały tępić gryzonie, a jednocześnie ogrzewały właścicieli w zimnych komnatach. Z czasem jednak ich rola stała się niemal wyłącznie towarzyska.
Spaniele kontynentalne pojawiły się też na polskim dworze królewskim, czego najlepszym dowodem jest portret nieznanego autora przedstawiający Marię Kazimierę Sobieską (1641-1716), Królową Polski. Malowidło to można zobaczyć w Muzeum Warszawy.
Phalene w malarstwie wielkich mistrzów
Jednym z najbardziej fascynujących elementów historii tej rasy jest jej obecność w sztuce. Właśnie dzięki obrazom wielkich malarzy możemy dziś prześledzić, jak wyglądały dawne spaniele kontynentalne.
Najstarsze przedstawienia psów bardzo podobnych do dzisiejszego Phalene pojawiają się już w XVI wieku. Malował je między innymi renesansowy mistrz Titian. W jego obrazach pojawiają się małe spaniele o opadających uszach, które bardzo przypominają współczesne Phalene.
Jednym z najbardziej znanych przykładów jest obraz Portrait of Clarissa Strozzi, na którym dziewczynka trzyma małego psa przypominającego dzisiejszego Phalene.
Rasa pojawia się również w dziełach wielu innych mistrzów europejskiego malarstwa, takich jak:
Peter Paul Rubens
Anthony van Dyck
Paolo Veronese
Jean‑Honoré Fragonard
Rembrandt
Obecność tych psów w malarstwie nie była przypadkowa. W sztuce symbolizowały one wierność, luksus i status społeczny. Z tego powodu często pojawiały się na portretach arystokratów, a szczególnie kobiet z wyższych sfer.
Czas rewolucji – niemal całkowite zniknięcie rasy
Historia rasy nie zawsze była jednak tak pomyślna.
Pod koniec XVIII wieku wybuchła French Revolution, która doprowadziła do upadku francuskiej arystokracji. Psy należące do bogatych rodzin często były porzucane lub ginęły wraz ze swoimi właścicielami.
Ponieważ miniaturowe spaniele były silnie związane właśnie z arystokracją, ich populacja gwałtownie spadła. Wiele linii hodowlanych zostało utraconych, a rasa znalazła się blisko wyginięcia.
Dopiero w XIX wieku hodowcy z Francji i Belgii zaczęli ponownie odbudowywać populację tych psów.
Powstanie Papillona i współczesna rasa
W trakcie odbudowy rasy zaczęły pojawiać się osobniki ze stojącymi uszami, które przypominały skrzydła motyla. Ta nowa odmiana szybko stała się modna i otrzymała nazwę Papillon (po francusku „motyl”).
Tradycyjna odmiana z opadającymi uszami została nazwana Phalene, czyli „ćma”.
Obie odmiany należą dziś do jednej rasy – spaniela kontynentalnego miniaturowego – i mogą rodzić się nawet w tym samym miocie.
Wzorzec rasy został oficjalnie uznany w latach 30. XX wieku, a dziś psy te należą do grupy IX FCI – psów ozdobnych i do towarzystwa.
Dziedzictwo rasy
Phalene to jedna z najstarszych europejskich ras psów ozdobnych. Jej historia jest wyjątkowa, ponieważ można ją prześledzić nie tylko w kronikach kynologicznych, ale także w sztuce – od renesansowych obrazów po portrety królewskich rodzin.
Dzięki wielowiekowej obecności na dworach Europy Phalene zachował swój charakter: elegancki wygląd, ogromną inteligencję i silną więź z człowiekiem.
To pies, który przez setki lat był towarzyszem królów i artystów – a dziś pozostaje jednym z najbardziej niezwykłych i historycznych przedstawicieli psów do towarzystwa.